حامیان تالش سر سبز
آخرین مطالب
امکانات وب
گروه حامیان تالش سرسبز به منظور حفاظت از گونهxadهای گیاهی جنگلهای ناحیه شمال کشور در یک مجموعه فعالیت پیوسته در خصوص فرهنگxadسازی در این زمینه و انجام اقدامات عملی برای رفع معضلات موجود با همکاری نهادها و ادارات ذیربط و دیگر سازمانxadهای مردم نهاد اقدام خواهد نمود. بدین منظور در این نوشتار یکی از بحرانxadهای زیست محیطی جنگلxadهای هیرکانی مورد توجه و ارزیابی قرار گرفته و پیشنهاداتی جهت رفع معضل ارائه گردیده است.
مقدمه:
جنگلxadها با در برداشتن مجموعهxadای از درختان، درختچهxadها، پوشش علفی، جانوران و میکرو ارگانیسمxadهای موجود یک اکوسیستم پایدار را تشکیل میxadدهد. بین این عوامل روابط بسیار پیچیده و منظمی برقرار است. مداخله غیر کارشناسانه انسانxadها سبب به هم خوردن تعادل طبیعی جنگلxadهاست. آگاهی از موقعیت بوم شناختی منطقه، یکی از عمده ترین اصول موفقیت در پیشگیری و کنترل موثر آفات و بیماریxadهاست. دستکاری یا حذف یک عامل در جنگل، حتی یک حشره آفت، در کل اکوسیستم تغییراتی به وجود میxadآورد که محیط را برای حمله آفت خطرناکxadتری مساعد میxadکند. بهطور كلي، عوامل تخريب كننده جنگل شامل قطع درختان و برداشتهاي غير اصولي از جنگلها و مراتع، آتشسوزي، وجود دام در جنگل و فعاليتهاي غير اصولي كشاورزي به همراه استفاده از ارقام اصلاح شده در كشاورزي، همگي بيانگر دخالتهاي نابخردانه انسان و تأثيرات آدمي بر نابودي محيطزيست بويژه جنگلها و مراتع است. علاوه بر اين عوامل، خشكسالي و افزايش متوسط دماي سالانه، از عوامل اصلي طبيعي مؤثر بر شيوع آفات و بيماريها محسوب ميشوند.
معرفی گونه شمشاد هیرکانی:
شمشاد هیرکانی با نام علمی Buxus hyrcana pojark یکی از گونه های نادر، همیشه سبز، سایه پسند و بومی در جنگلxadهای هیرکانی در شمال ایران محسوب میشود. این گونه در فهرست گونهxadهای در حال انقراض اتحادیه بین المللی حفظ طبیعت (iucn) قرار دارد. چوب آن به لحاظ صنعتی و تجاری دارای ارزش بسیار بوده و برگ درخت شمشاد نیز مصرف دارویی داشته و در درمان تب کاربرد دارد. این گونه به دلیل نیاز بوم شناختی کم و بردباری بسیار بالا به شرایط سایه، در زیراشکوب تعداد زیادی از گونه های درختی پهن برگ هیرکانی با طیف گستردهای از خصوصیات بوم شناختی از جنگلxadهای راش تا بلندمازو، ممرز و انجیلی و داغداغان و آزاد پراکنش دارد. اما متاسفانه، سطوح وسیعی از جنگلهای شمشاد نابود شده و گسترش آن فقط به تعداد معدودی از رویشگاهxadهای منتهی به درهxadهای مرطوب محدود شده است. بهترین رویشگاه درخت شمشاد در ارتفاع 20 تا 400 متری از سطح دریا است اما تا ارتفاع 1200 متری مشاهده میشود (1). ناسازگاری با ارتفاع بالاتر، شمشاد را با محدودیت رویشگاهی مواجه کرده و حمایت از این گونه را حساستر میکند. درخت شمشاد گونهای در معرض تهدید بوده و طبق ماده یک قانون حفاظت و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور، درخت شمشاد جزو ذخایر جنگلی و گونههای ممنوع برای قطع محسوب میشود. قطع درختان شمشاد با قطر بیش از سه سانتیمتر ، مشمول مجازاتهای شش ماه حبس و جریمه سنگین نقدی می باشد. جنگل شمشاد بیشتر انبوه بوده و انبوهی این درختان به حدی است که عبور و مرور را مشکل کرده و پناهگاه خوبی برای حیات وحش ایجاد میکند (2).
آفت سوختگی شمشاد مهمxadترین بیماری کنونی جنگلxadهای هیرکانی:
آفت و بیماریxadهای متعددی در جنگلxadهای هیرکانی در شمال کشور وجود دارد،آ اما آنچه که امروزه جنگلxadهای شمشاد ناحیه هیرکانی را بیش از پیش تهدید می کند، بروز بیماری سوختگی شمشاد (blight Boxwood) بیماری بلایت در بخش عمده ای از جنگل های شمال است. این بیماری که عامل آن قارچ (cylindrocladium buxicola) است، باعث چروکیدگی و ایجاد لکهxadهای قهوهxadای در برگ گیاه و مرگ سریع و گسترده بافتxadها در بخش عمده یا همه قسمتxadهای هوایی گیاه می شود كه، بیماری مذکور سبب خزان یا از بین رفتن سریع تودههای شمشاد جنگلی شده است.
بیماری مذکور بهراحتی میتواند بدون آنکه گیاهی را درگیر کند سالهای بسیاری در خاک و لاشه برگ زنده بماند. بر درختان آلوده، روی برگxadها لکهxadهای تیره رنگ و در پشت آنxadها با قارچی سفید رنگ دیده میxadشود که به سرعت موجب خشکیدگی و ریزش آنxadها میxadشود. در قسمتxadهای مختلف ساقهxadهای در حال خشک شدن لکهxadهای طولی تیره دیده میxadشود. خشکیدگی در شاخهxadهای پایینی درختان، به ویژه در ختچهxadهای جوان شدت بیشتری داشته و برگxadxadهای آنها خران میxadکند. اگرچه رویش مجدد جوانهxadها نیز دیده میxadشود که بلافاصله الوده میxadشوند. قارچ مذکور از طریق روزنههای برگگیاهان وارد درخت شده و بهتدریج موجب چروکیدگی و خشک شدن کامل درخت میشود، یکی از ویژگیهای بیماری «سوختگی شمشاد» سرعت بالای شیوع آن است. ریشه، تنه و تمام برگهای درختان شمشاد به دلیل نفوذ این قارچ کشنده به تدریج از بین میرود ( 2و 3).
این بیماری در سالهاي اخير در بسياري از كشورهاي آمريكايي، اروپايي و آسيايي مشاهده شده، به گزارش سازمان جنگلها و مراتع كشور براي اولين بار در سال 1389 در جنگلهاي تالش و آستارا ديده شده است. بر اساس گزارشات دريافت شده، اين بيماري در حال پيشروي از غرب به شرق جنگلهاي شمال كشور است و درسال92، ابتلا اکثرنقاط جنگل های گیلان و مازندران به قارچ (Calonectria pseudonaviculata) اعلام شد (4).
راهكار رفع بحرانهاي موجود:
با توجه به حساسیت و اهمیت موضوع، کاهش اثرات مخرب این بیماری نیاز به یک عزم ملی دارد. در همین راستا ضروری است دستگاهxadهای اجرایی مانند ادارات منابع طبیعی، محیطxadزیست و مدیریت بحران با همکاری مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی با تخصیص اعتبار مناسب، اقدام پیشگیرانه برای کاهش و کنترل اثرات مخرب این بیماری را انجام دهند. در حال حاضر جمعآوری و حذف تمام منابع آلودگی برگ، شاخه و بقایای گیاهی روی زمین به منظور اثربخشی اقدامهای بهداشتی ضروری بوده و جمعآوری و سوزاندن بقایای گیاهی کف جنگل از موضوعهای مهم در کنترل و درمان بیماری «سوختگی شمشاد» است. کفبری، جمعآوری و سوزاندن نهالهای آلوده و خشک شده و قطع و ضد عفونی کردن فرآوردههای قابل حمل و همچنین سوزاندن مازاد درختان قطع شده، در کنترل بیماری مذکور تاثیرگذار است.
با توجه به اینکه مطالعات فلوریستیکی شناسایی ویژگیxadهای کمی و کیفی ترکیب پوشش گیاهی، زوایای ناشناخته پوشش گیاهی مناطق را آشکار میxadسازد و همانند شناسنامه برای آن منطقه محسوب میxadشود. از این نظر مطالعه رویشگاهxadهای شمشاد در سطح جنگلxadهای شمال و مطالعه اکولوژیک آنxadها به دلیل اینکه امکان حفاظت و حمایت از این گونه را به صورت آگاهانه و موثرتری میسر میxadسازد، حائز اهمیت فراوان بوده و بایستی در اولویت قرار گیرد. تحقیقات اندکی در زمینه مطالعات فلوریستیکی صورت گرفته است این تحقیقات میxadتواند اطلاعات زیربنایی در مورد ظرفیت اکولوژیک رویشگاهxadهای شمشاد هیرکانی در رویشگاهxadهای بزرگ شمشاد بپردازد و اطلاعات فلور، شکل زیستی و کورولوژی این رویشگاهxadها را ارائه دهد.
یکی از راهxadهای شناخت تواناییxadهای بالقوه و بالفعل پوشش گیاهی، جمع آوری اطلاعات پایه از گیاهان هر منطقه است که امکان برنامه ریزی و انتخاب راهکارهای مناسب برای حفاظت از اکوسیستم ها را فراهم می آورد. این مطالعات از موثرترین روشxadها برای شناخت ظرفیتxadها و نیز مدیریت و حفاظت از ذخایر توارثی اکوسیستمxadها است که میتواند اطلاعات و نتایج بنیادی ارزشمندی برای درک ظرفیتهای بوم شناختی هر منطقه ارائه دهد (3).
در یک نگرش بلندمدت به این موضوع پیشنهاد میxadشود بهxadجاي برگزاري همايشها و كنفرانسها در خصوص رفع بحران، يك برنامه اقدام ملي با پشتوانه مالي و نيروي انساني كارآمد و مجرب تهيه شده و در اسرع وقت به مرحله اجرا درآيد. در اين خصوص توجه خاص به مسأله پايش محيطزيست و تداوم در اجراي برنامههاي بلندمدت زيستمحيطي، از اهميت فوقالعادهاي برخوردار است. این امر نیاز به استفاده حداکثری از ظرفیت مؤسسات تحقیقات در زمینه پایش بیماریxadهای مرتبط با گونهxadهای جنگلی بوده تا قبل از رسیدن بیماریxadهای اینچنینی به مرحله بحرانی از شیوع آن جلوگیری شود.
منابع:
مقدمه:
جنگلxadها با در برداشتن مجموعهxadای از درختان، درختچهxadها، پوشش علفی، جانوران و میکرو ارگانیسمxadهای موجود یک اکوسیستم پایدار را تشکیل میxadدهد. بین این عوامل روابط بسیار پیچیده و منظمی برقرار است. مداخله غیر کارشناسانه انسانxadها سبب به هم خوردن تعادل طبیعی جنگلxadهاست. آگاهی از موقعیت بوم شناختی منطقه، یکی از عمده ترین اصول موفقیت در پیشگیری و کنترل موثر آفات و بیماریxadهاست. دستکاری یا حذف یک عامل در جنگل، حتی یک حشره آفت، در کل اکوسیستم تغییراتی به وجود میxadآورد که محیط را برای حمله آفت خطرناکxadتری مساعد میxadکند. بهطور كلي، عوامل تخريب كننده جنگل شامل قطع درختان و برداشتهاي غير اصولي از جنگلها و مراتع، آتشسوزي، وجود دام در جنگل و فعاليتهاي غير اصولي كشاورزي به همراه استفاده از ارقام اصلاح شده در كشاورزي، همگي بيانگر دخالتهاي نابخردانه انسان و تأثيرات آدمي بر نابودي محيطزيست بويژه جنگلها و مراتع است. علاوه بر اين عوامل، خشكسالي و افزايش متوسط دماي سالانه، از عوامل اصلي طبيعي مؤثر بر شيوع آفات و بيماريها محسوب ميشوند.
معرفی گونه شمشاد هیرکانی:
شمشاد هیرکانی با نام علمی Buxus hyrcana pojark یکی از گونه های نادر، همیشه سبز، سایه پسند و بومی در جنگلxadهای هیرکانی در شمال ایران محسوب میشود. این گونه در فهرست گونهxadهای در حال انقراض اتحادیه بین المللی حفظ طبیعت (iucn) قرار دارد. چوب آن به لحاظ صنعتی و تجاری دارای ارزش بسیار بوده و برگ درخت شمشاد نیز مصرف دارویی داشته و در درمان تب کاربرد دارد. این گونه به دلیل نیاز بوم شناختی کم و بردباری بسیار بالا به شرایط سایه، در زیراشکوب تعداد زیادی از گونه های درختی پهن برگ هیرکانی با طیف گستردهای از خصوصیات بوم شناختی از جنگلxadهای راش تا بلندمازو، ممرز و انجیلی و داغداغان و آزاد پراکنش دارد. اما متاسفانه، سطوح وسیعی از جنگلهای شمشاد نابود شده و گسترش آن فقط به تعداد معدودی از رویشگاهxadهای منتهی به درهxadهای مرطوب محدود شده است. بهترین رویشگاه درخت شمشاد در ارتفاع 20 تا 400 متری از سطح دریا است اما تا ارتفاع 1200 متری مشاهده میشود (1). ناسازگاری با ارتفاع بالاتر، شمشاد را با محدودیت رویشگاهی مواجه کرده و حمایت از این گونه را حساستر میکند. درخت شمشاد گونهای در معرض تهدید بوده و طبق ماده یک قانون حفاظت و حمایت از منابع طبیعی و ذخایر جنگلی کشور، درخت شمشاد جزو ذخایر جنگلی و گونههای ممنوع برای قطع محسوب میشود. قطع درختان شمشاد با قطر بیش از سه سانتیمتر ، مشمول مجازاتهای شش ماه حبس و جریمه سنگین نقدی می باشد. جنگل شمشاد بیشتر انبوه بوده و انبوهی این درختان به حدی است که عبور و مرور را مشکل کرده و پناهگاه خوبی برای حیات وحش ایجاد میکند (2).
آفت سوختگی شمشاد مهمxadترین بیماری کنونی جنگلxadهای هیرکانی:
آفت و بیماریxadهای متعددی در جنگلxadهای هیرکانی در شمال کشور وجود دارد،آ اما آنچه که امروزه جنگلxadهای شمشاد ناحیه هیرکانی را بیش از پیش تهدید می کند، بروز بیماری سوختگی شمشاد (blight Boxwood) بیماری بلایت در بخش عمده ای از جنگل های شمال است. این بیماری که عامل آن قارچ (cylindrocladium buxicola) است، باعث چروکیدگی و ایجاد لکهxadهای قهوهxadای در برگ گیاه و مرگ سریع و گسترده بافتxadها در بخش عمده یا همه قسمتxadهای هوایی گیاه می شود كه، بیماری مذکور سبب خزان یا از بین رفتن سریع تودههای شمشاد جنگلی شده است.
بیماری مذکور بهراحتی میتواند بدون آنکه گیاهی را درگیر کند سالهای بسیاری در خاک و لاشه برگ زنده بماند. بر درختان آلوده، روی برگxadها لکهxadهای تیره رنگ و در پشت آنxadها با قارچی سفید رنگ دیده میxadشود که به سرعت موجب خشکیدگی و ریزش آنxadها میxadشود. در قسمتxadهای مختلف ساقهxadهای در حال خشک شدن لکهxadهای طولی تیره دیده میxadشود. خشکیدگی در شاخهxadهای پایینی درختان، به ویژه در ختچهxadهای جوان شدت بیشتری داشته و برگxadxadهای آنها خران میxadکند. اگرچه رویش مجدد جوانهxadها نیز دیده میxadشود که بلافاصله الوده میxadشوند. قارچ مذکور از طریق روزنههای برگگیاهان وارد درخت شده و بهتدریج موجب چروکیدگی و خشک شدن کامل درخت میشود، یکی از ویژگیهای بیماری «سوختگی شمشاد» سرعت بالای شیوع آن است. ریشه، تنه و تمام برگهای درختان شمشاد به دلیل نفوذ این قارچ کشنده به تدریج از بین میرود ( 2و 3).
این بیماری در سالهاي اخير در بسياري از كشورهاي آمريكايي، اروپايي و آسيايي مشاهده شده، به گزارش سازمان جنگلها و مراتع كشور براي اولين بار در سال 1389 در جنگلهاي تالش و آستارا ديده شده است. بر اساس گزارشات دريافت شده، اين بيماري در حال پيشروي از غرب به شرق جنگلهاي شمال كشور است و درسال92، ابتلا اکثرنقاط جنگل های گیلان و مازندران به قارچ (Calonectria pseudonaviculata) اعلام شد (4).
راهكار رفع بحرانهاي موجود:
با توجه به حساسیت و اهمیت موضوع، کاهش اثرات مخرب این بیماری نیاز به یک عزم ملی دارد. در همین راستا ضروری است دستگاهxadهای اجرایی مانند ادارات منابع طبیعی، محیطxadزیست و مدیریت بحران با همکاری مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی با تخصیص اعتبار مناسب، اقدام پیشگیرانه برای کاهش و کنترل اثرات مخرب این بیماری را انجام دهند. در حال حاضر جمعآوری و حذف تمام منابع آلودگی برگ، شاخه و بقایای گیاهی روی زمین به منظور اثربخشی اقدامهای بهداشتی ضروری بوده و جمعآوری و سوزاندن بقایای گیاهی کف جنگل از موضوعهای مهم در کنترل و درمان بیماری «سوختگی شمشاد» است. کفبری، جمعآوری و سوزاندن نهالهای آلوده و خشک شده و قطع و ضد عفونی کردن فرآوردههای قابل حمل و همچنین سوزاندن مازاد درختان قطع شده، در کنترل بیماری مذکور تاثیرگذار است.
با توجه به اینکه مطالعات فلوریستیکی شناسایی ویژگیxadهای کمی و کیفی ترکیب پوشش گیاهی، زوایای ناشناخته پوشش گیاهی مناطق را آشکار میxadسازد و همانند شناسنامه برای آن منطقه محسوب میxadشود. از این نظر مطالعه رویشگاهxadهای شمشاد در سطح جنگلxadهای شمال و مطالعه اکولوژیک آنxadها به دلیل اینکه امکان حفاظت و حمایت از این گونه را به صورت آگاهانه و موثرتری میسر میxadسازد، حائز اهمیت فراوان بوده و بایستی در اولویت قرار گیرد. تحقیقات اندکی در زمینه مطالعات فلوریستیکی صورت گرفته است این تحقیقات میxadتواند اطلاعات زیربنایی در مورد ظرفیت اکولوژیک رویشگاهxadهای شمشاد هیرکانی در رویشگاهxadهای بزرگ شمشاد بپردازد و اطلاعات فلور، شکل زیستی و کورولوژی این رویشگاهxadها را ارائه دهد.
یکی از راهxadهای شناخت تواناییxadهای بالقوه و بالفعل پوشش گیاهی، جمع آوری اطلاعات پایه از گیاهان هر منطقه است که امکان برنامه ریزی و انتخاب راهکارهای مناسب برای حفاظت از اکوسیستم ها را فراهم می آورد. این مطالعات از موثرترین روشxadها برای شناخت ظرفیتxadها و نیز مدیریت و حفاظت از ذخایر توارثی اکوسیستمxadها است که میتواند اطلاعات و نتایج بنیادی ارزشمندی برای درک ظرفیتهای بوم شناختی هر منطقه ارائه دهد (3).
در یک نگرش بلندمدت به این موضوع پیشنهاد میxadشود بهxadجاي برگزاري همايشها و كنفرانسها در خصوص رفع بحران، يك برنامه اقدام ملي با پشتوانه مالي و نيروي انساني كارآمد و مجرب تهيه شده و در اسرع وقت به مرحله اجرا درآيد. در اين خصوص توجه خاص به مسأله پايش محيطزيست و تداوم در اجراي برنامههاي بلندمدت زيستمحيطي، از اهميت فوقالعادهاي برخوردار است. این امر نیاز به استفاده حداکثری از ظرفیت مؤسسات تحقیقات در زمینه پایش بیماریxadهای مرتبط با گونهxadهای جنگلی بوده تا قبل از رسیدن بیماریxadهای اینچنینی به مرحله بحرانی از شیوع آن جلوگیری شود.
منابع:
بررسی فلور، شکل زستی و کورولوژی رویشگاههای شمشاد در جنگل حفاظت شده خیبوس مازندران (1390)، مجله زیست شناسی گیاهی، سال سوم، شماره هشتم، ص 27-40.
گزارش کوتاه علمی، وقوع بلایت ناشی از قارچ Cylindrocladium buxicola در توده های شمشاد جنگلی تنکابن (1391)، نشریه آفات و بیماری دوره 80، شماره 2، ص 197-198.
معرفی فلور، شکل زیستی و کورولوژی رویشگاههای شمشاد) Buxus hyrcana Pojark . (در رویشگاههای شمشاد استان مازندران- دومین کنگره ملی زیست شناسی و علوم طبیعی ایران- آذر ۱۳۹۴
سایت سازمان حفاظت از محیط زیست کشور - وضعیت شمشاد هیرکانی در کشور بحرانی است.
گردآوری توسط کارشناسان گروه زیست محیطی حامیان تالش سرسبز
ما را در سایت حامیان تالش سر سبز دنبال میکنید
برچسب:
نویسنده:
بازدید: 30